||om tat sat||

Select text in Devanagari Telugu Kannada Gujarati English

મધ્યમ ચરિતમ્
મહા લક્ષ્મીધ્યાનમ્

ઓં ||
અક્ષસ્રક્પરશું ગદેષુ કુલિશં પદ્મં ધનુઃ કુણ્ડિકાં
દણ્ડં શક્તિમસિં ચ ચર્મ જલજં ઘટ્ટાં સુરાભાજનમ્|
શૂલં પાશસુદર્શને ચ દધતીં હસ્તૈઃ પ્રવાળ પ્રભાં
સેવેસૈરિભમર્દિની મિહ મહાલક્ષ્મીં સરોજસ્થિતામ્||

દ્વિતીયાધ્યાયઃ ||

ઓં ઋષિરુવાચ||

દેવાસુર મભૂદ્યુદ્ધં પૂર્ણમબ્દશતં પુરા|
મહિષેઽસુરાણામધિપે દેવાનાં ચ પુરન્દરે||1||

તત્રાસુરૈર્મહાવીર્યૈઃ દેવસૈન્યં પરાજિતમ્|
જિત્વા ચ સકલાન્ દેવાન્ ઇન્દ્રોઽભૂન્મહિષાસુર||2||

તતઃ પરાજિતા દેવાઃ પદ્મયોનિં પ્રજાપતિમ્|
પુરસ્કૃત્ય ગતા સ્તત્ર યત્રેશ ગરુડધ્વજૌ||3||

યથાવૃત્તં તયોસ્તદ્વન્ મહિષાસુર ચેષ્ઠિતમ્|
ત્રિદશાઃ કથયામાસુઃ દેવાભિ ભવવિસ્તરમ્||4||

સૂર્યેન્દ્રાગ્ન્યનિલેન્દૂનાં યમસ્ય વરુણસ્ય ચ|
અન્યેષાં ચાધિકારાન્ સ સ્વયમેવાધિતિષ્ઠતિ||5||

સ્વર્ગાન્ નિરાકૃતાઃ સર્વે તેન દેવગણા ભુવિ|
વિચરન્તિ યથા મર્ત્યા મહિષેણ દુરાત્મના||6||

એતત્ વઃ કથિતં સર્વં અમરારિવિચેષ્ટિતં|
શરણં વઃ પ્રપન્નાઃ સ્મો વધસ્તસ્ય વિચિન્ત્યતામ્||7||

ઇત્થં નિશમ્ય દેવાનાં વચાંસિ મધુસૂદનઃ|
ચકાર કોપં શમ્ભુશ્ચ ભ્રુકુટીકુટિલાનનૌ||8||

તતોઽતિ કોપપૂર્ણસ્ય ચક્રિણો વદનાત્તતઃ|
નિશ્ચક્રામ મહત્તેજો બ્રહ્મણઃ શઙ્કરસ્ય ચ||9||

અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં શક્રાદીનાં શરીરતઃ|
નિર્ગતં સુ મહત્તેજઃ તચ્ચૈક્યં સમગચ્છત||10||

અતીવ તેજસઃ કૂટં જ્વલન્તમિવ પર્વતમ્|
દદૃશુસ્તે સુરાસ્તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તદિગન્તરમ્||11||

અતુલં તત્ર તત્તેજઃ સર્વદેવ શરીરજમ્|
એકસ્થં તદભૂન્ નારી વ્યાપ્તલોક ત્રયં ત્વિષા||12||

યદભૂત્ શામ્ભવં તેજઃ તેનાજાયત તન્મુખમ્|
યામ્યેન ચા ભવન્ કેશા બાહવો વિષ્ણુ તેજસા||13||

સૌમ્યેન સ્તનયોર્યુગ્મં મધ્યં ચૈંદ્રેણ ચાભવત્|
વારુણેણ ચ જઙ્ઘોરૂ નિતમ્ભઃ તેજસા ભુવઃ||14||

બ્રહ્મણઃ તેજસા પાદૌ તદંગળ્યોઽર્ક તેજસા|
વસૂનાં ચ કરાંગુળ્યઃ કૌબેરેણ ચ નાસિકાઃ||15||

તસ્યાસ્તુ દન્તાઃ સમ્ભૂતા પ્રાજાપત્યેન તેજસા|
નયનત્રિતયં જજ્ઞે તથા પાવકતેજસા||16||

ભ્રુવૌ ચ સન્ધ્યયોઃ તેજઃ શ્રવણાવનિલસ્ય ચ|
અન્યેષાં ચૈવ દેવાનાં સમ્ભવઃ તેજસાં શિવા||17||

તતઃ સમસ્ત દેવાનાં તેજો રાસિ સમુદ્ભવામ્|
તાં વિલોક્ય મુદં પ્રાપુ રમરા મહિષાર્દિતાઃ||18||

શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય દદૌ તસ્યૈ પિનાકધૃક્|
ચક્રં ચ દત્તવાન્ કૃષ્ણઃ સમુત્પાટ્ય સ્વચક્રતઃ||19||

શંખં ચ વરુણઃ શક્તિં દદૌ તસ્યૈ હુતાશનઃ|
મારુતો દત્ત વાંશ્ચાપં બાણપૂર્ણે તથેષુધી||20||

વજ્રમિન્દ્રઃ સમુત્પાટ્ય કુલિશાદમરાધિપઃ |
દદૌ તસ્યૈ સહસ્રાક્ષો ઘણ્ઠાં ઐરાવતાદ્ગજાત્ ||21||

કાલદણ્ડાદ્યમો દણ્ડં પાશં ચામ્ભુપતિર્દધૌ|
પ્રજાપતિશ્ચાક્ષમાલાં દદૌ બ્રહ્મા કમણ્ડલુમ્||22||

સમસ્ત રોમ કૂપેષુ નિજરશ્મીન્ દિવાકરઃ|
કાલશ્ચ દત્તવાન્ ખડ્ગં તસ્યાશ્ચર્મ ચ નિર્મલમ્||23||

ક્ષીરોદશ્ચામલં હારમજરે ચ તથામ્બરે|
ચૂડામણિં તથા દિવ્યં કુણ્ડલે કટકાનિ ચ||24||

અર્થચન્દ્રં તથા શુભ્રં કેયૂરાન્ સર્વબાહુષુ|
નૂપુરૌ વિમલે તદ્વત્ ગ્રેવેયકમુનુત્તમમ્ ||25||

અજ્ઞુગુળીયકરત્નાનિ સમસ્તાસ્વંગુળીષુ ચ|
વિશ્વકર્મા દદૌ તસ્યૈ પરશું ચાતિનિર્મલમ્||26||

અસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ તદાઽભેદ્યં ચ દંશનમ્|
અમ્લાન પંકજાં માલાં શિરસ્યુરસિ ચાપરામ્||27||

અદદત્ જલધિઃ તસ્યૈ પંકજં ચાતિ શોભનમ્|
હિમવાન્ વાહનં સિંહં રત્નાનિ વિવિધાનિચ||28||

દદાવશૂન્યં સુરયા પાનપાત્રં ધનાધિપઃ|
શેષશ્ચ સર્વનાગેશો મહામણિ વિભૂષિતમ્||29||

નાગહારં દદૌ તસ્યૈ ધત્તે યઃ પૃથિવી મિમામ્ |
અન્યૈરપિ સુરૈર્દેવી ભૂષણૈ રાયુધૈસ્તથા || 30||

સમ્માનિતા નનાદોચ્ચૈઃ સાટ્ટહાસં મુહુર્મુહુઃ|
તસ્યા નાદેન ઘોરેણ કૃત્સ્ન માપૂરિતં નભઃ||31||

અમાયતાતિમહતા પ્રતિશબ્દો મહાનભૂત્|
ચુક્ષુભુઃ સકલાલોકાઃ સમુદ્રાશ્ચ ચકમ્પિરે||32||

ચચાલ વસુધા ચેલુઃ સકલાશ્ચ મહીધરાઃ |
જયેતિ દેવાશ્ચ મુદા તાં ઊચુઃ સિંહવાહિનીમ્||33||

તુષ્ટુવુર્મુનિયશ્ચૈનાં ભક્તિનમ્રાત્મમૂર્તયઃ|
દૃષ્ટ્વા સમસ્તં સંક્ષુબ્ધં ત્રૈલોક્યમમરારયઃ||34||

સન્નદ્ધાખિલસૈન્યાસ્તે સમુત્તસ્થુરુદાયુધાઃ |
આઃ કિમેદિતિ ક્રોધાદાભાષ્ય મહિષાસુરઃ||35||

અભ્યધાવત તં શબ્દં અશેષૈઃ અસુરૈર્વૃતઃ|
સ દદર્શ તતો દેવીં વ્યાપ્તલોકત્રયાં ત્વિષા||36||

પાદાક્રાન્ત્યા નતભુવં કિરીટોલ્લિખિતામ્બરામ્|
ક્ષોભિતા શેષપાતાળાં ધનુર્જ્યાનિઃ સ્વનેન તામ્||37||

દિશોભુજ સહસ્રેણ સમન્તાદ્વાપ્ય સંસ્થિતામ્|
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તયા દેવ્યા સુરદ્વિષામ્||38||

શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈરાદીપિત દિગન્તરમ્|
મહિષાસુર સેનાનીઃ ચિક્ષુરાખ્યો મહાસુરઃ||39||

યુયુધે ચામરશ્ચાન્યૈઃ ચતુરંગ બલાન્વિતઃ|
રથાનામયુતૈઃ ષડ્ભિઃ ઉદગ્રાખ્યો મહાસુરઃ||40||

અયુધ્યતાનાં યુતાનાં ચ સહસ્રેણ મહાહનુઃ|
પંચાશદ્ભિશ્ચ નિયુતૈઃ અસિલોમા મહાસુરઃ||41||

અયુતાનાં શતૈઃ ષડ્ભિર્ભાષ્કલો યુયુધે રણે|
ગજવાજિ સહસ્રૌઘૈઃ અનૈકૈઃ પરિવારિતઃ||42||

વૃતો રથાનાં કોટ્યા ચ યુદ્ધે તસ્મિન્નયુધ્યત|
બિડાલાખ્યોઽયુતાનાં ચ પંચાશદ્ભિરથાયુતૈઃ||43||

યુયુથે સંયુગે તત્ર રથાનાં પરિવારિતઃ|
અન્યે ચ તત્રાયુતશો રથનાગહયૈર્વૃતાઃ||44||

યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા સહ તત્ર મહાસુરા|
કોટિકોટિસહસ્રૈસ્તુ રથાનાં દન્તિનાં તથા||45||

હયાનાં ચ વૃતો યુદ્ધે તત્રાભૂન્મહિષાસુરઃ|
તોમરૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ શક્તિભિઃ મુસલૈસ્તથા||46||

યુયુધુઃ સંયુગે દેવ્યા ખડ્ગૈઃ પરશુપટ્ટિસૈઃ|
કેચિચ્ચ ચિક્ષિપુઃ શક્તીઃ કેચિત્ પાશાં સ્તથાપરે||47||

દેવીં ખડ્ગપ્રહારૈસ્તુ તે તાં હન્તું પ્રચક્રમુઃ|
સાપિ દેવી તતસ્તાનિ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચણ્ડિકા||48||

લીલયૈવ પ્રચિચ્ચેદ નિજશસ્ત્રાસ્ત્રવર્ષિણી|
અનાયસ્તાનના દેવી સ્તૂયમાન સુરર્ષિભિઃ||49||

મુમોચાસુરદેહેષુ શસ્ત્રાણ્યસ્ત્રાણિ ચેશ્વરી|
સોઽપિ ક્રુદ્ધો ધુતસટો દેવ્યા વાહનકેશરી||50||

ચચારાસુર સૈન્યેષુ વનેષ્વિવ હુતાશનઃ |
નિઃશ્વાસાન્ મુમુચેયાંશ્ચ યુધ્યમાનારણેઽમ્બિકા||51||

ત એવ સદ્યસમ્ભૂતા ગણાઃ શતસહશ્રસઃ |
યુયુધસ્તે પરશુભિર્ ભિન્દિપાલાસિપટ્ટિસૈઃ||52||

નાશયન્તોઽસુરગણાન્ દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ|
અવાદયન્ત પટહાન્ ગણાઃ શંખાં સ્તથાપરે||53||

મૃદઙ્ગાંશ્ચ તથૈવાન્યે તસ્મિન્યુદ્ધમહોત્સવે|
તતો દેવી ત્રિશૂલેન ગદયા શક્તિવૃષ્ટિભિઃ||54||

ખડ્ગાદિભિશ્ચ શતશો નિજઘાન મહાસુરાન્|
પાતયામાસ ચૈવાન્યાન્ ઘણ્ટાસ્વનવિમોહિતાન્ ||55||

અસુરાન્ ભુવિપાશેન બદ્દ્વાચાન્યાનકર્ષયત્|
કેચિત્ દ્વિધાકૃતા સ્તીક્ષ્ણૈઃ ખડ્ગ પાતૈસ્તથાપરે||56||

વિપોથિતા નિપાતેન ગદયા ભુવિ શેરતે|
વેમુશ્ચ કેચિદ્રુધિરં મુસલેન ભૃશં હતાઃ||57||

કેચિન્નિપતિતા ભુમૌ ભિન્નાઃ શૂલેન વક્ષસિ|
નિરન્તરાઃ શરૌઘેન કૃતાઃ કેચિદ્રણાજિરે||58||

શલ્યાનુકારિણઃ પ્રાણાન્મુમુચુસ્ત્રિદશાર્દનાઃ|
કેષાંચિદ્બાહવશ્ચિન્ના છિન્ન ગ્રીવા સ્તથાપરે||59||

શિરાંસિ પેતુરન્યેષામન્યે મધ્યે વિદારિતાઃ|
વિચ્ચિન્ન જંઙ્ઘા સ્ત્વપરે પેતુર્વ્યાં મહાસુરાઃ||60||

એકબાહ્વાક્ષિચરણાઃ કેચિદ્દેવ્યા દ્વિધાકૃતાઃ|
છિન્નેઽપિ ચાન્યે શિરસિ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ||61||

કબન્ધા યુયુધુર્દેવ્યા ગૃહીતપરમાયુધાઃ|
નનૃતુશ્ચાપરે તત્ર યુદ્ધે તૂર્યલયાશ્રિતાઃ||62||

કબન્ધાશ્ચિન્ન શિરસઃ ખડ્ગ શક્ત્યૃષ્ટિપાણયઃ|
તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ભાષન્તો દેવી મન્યે મહાસુરાઃ||63||

પાતિતૈ રથનાગાશ્વૈઃ અસુરૈશ્ચ વસુન્ધરા|
અગમ્ય સાભવત્તત્ર યત્રાભૂત્ સ મહારણઃ||64||

શોણિતૌઘૌ મહાનદ્યઃ સદ્યસ્તત્ર વિસુસ્રુવુઃ|
મધ્યે ચાસુરસૈન્યસ્ય વારણાસુરવાજિનામ્||65||

ક્ષણેન તન્મહા સૈન્યં અસુરાણાં તથાઽમ્બિકા|
નિન્યે ક્ષયં યથા વહ્નિઃ તૃણદારુ મહાચયમ્||66||

સ ચ સિંહો મહાનાદં ઉત્સૃજન્ ધુતકેસરઃ|
શરીરેભ્યોઽમરારીણાં અસૂનિવ વિચિન્વતિ||67||

દેવ્યા ગણૈશ્ચ તૈસ્તત્ર કૃતં યુદ્ધં તથાસુરૈઃ|
યથૈષાં તુષ્ટુવુર્દેવાઃ પુષવૃષ્ટિમુચો દિવિઃ||68||

ઇતિ શ્રી માર્કંડેય પુરાણે સાવર્ણિકે મન્વન્તરે|
દેવી માહાત્મ્યે મહિષાસુર સૈન્યવધો નામ
દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ||

updated 27/09/2021 12:30